WIBOR to referencyjna stopa procentowa, która wpływa m.in. na oprocentowanie kredytów złotowych. W ostatnich latach pojawiały się publiczne dyskusje i wątpliwości dotyczące tego, czy banki mogłyby w jakikolwiek sposób wpływać na jego poziom. Temat ten jest złożony, ponieważ WIBOR jest wskaźnikiem opartym na danych przekazywanych przez banki, ale jednocześnie podlega szczegółowym procedurom i nadzorowi instytucji takich jak GPW Benchmark oraz Komisja Nadzoru Finansowego.
Jak ustalany jest WIBOR i gdzie pojawia się potencjalne ryzyko?
Aby zrozumieć, skąd bierze się pytanie o możliwość manipulacji i sporządzania pozwów WIBOR, trzeba najpierw wiedzieć, jak działa sam mechanizm. WIBOR ustalany jest w trakcie tzw. fixingu, czyli codziennego procesu, w którym banki przekazują swoje kwotowania dotyczące tego, po jakiej stopie byłyby gotowe pożyczać pieniądze innym bankom. Na tej podstawie administrator wskaźnika wylicza jego wartość.
Właśnie ten element – opieranie się częściowo na deklaracjach banków – bywa wskazywany jako teoretyczny punkt podatności systemu. W praktyce oznacza to, że wysokość WIBOR-u nie zawsze wynika wyłącznie z faktycznie zawartych transakcji, ale także z modeli i szacunków instytucji finansowych.
Na czym polegałaby potencjalna „manipulacja” WIBOR-em?
W dyskusjach prawnych i medialnych wskazuje się kilka hipotetycznych mechanizmów, które mogłyby prowadzić do wpływania na poziom wskaźnika.
- Pierwszy z nich dotyczy samego procesu przekazywania danych. Ponieważ banki zgłaszają swoje kwotowania, teoretycznie mogłoby dojść do sytuacji, w której byłyby one kształtowane nie tylko przez realne warunki rynkowe, ale także przez interes danej instytucji finansowej.
- Drugi obszar dotyczy struktury rynku międzybankowego. Jeśli liczba rzeczywistych transakcji jest ograniczona, większe znaczenie mogą mieć dane deklaratywne, co – według części krytyków – zwiększa przestrzeń do subiektywnej oceny.
- Trzeci element, który bywa podnoszony, to wpływ oczekiwań rynkowych. Banki, formułując swoje kwotowania, mogą brać pod uwagę prognozy dotyczące stóp procentowych, co pośrednio może wpływać na wysokość wskaźnika.
Mechanizmy zabezpieczające i nadzór nad WIBOR-em
Z drugiej strony należy podkreślić, że system ustalania WIBOR-u jest objęty rozbudowanymi procedurami kontrolnymi. Proces fixingu odbywa się według ściśle określonych zasad, a dane są weryfikowane i przetwarzane przez administratora wskaźnika. Dodatkowo cały system funkcjonuje w ramach regulacji unijnych dotyczących wskaźników referencyjnych, które mają na celu ograniczenie ryzyka nadużyć i zapewnienie jego reprezentatywności. W praktyce oznacza to, że instytucje finansowe działają w warunkach nadzoru, a ewentualne próby nieprawidłowości byłyby obarczone poważnymi konsekwencjami prawnymi.
W przestrzeni publicznej podkreśla się również, że jak dotąd nie zostały przedstawione jednoznaczne dowody potwierdzające manipulowanie WIBOR-em przez banki, a oficjalne stanowiska instytucji nadzorczych wskazują na brak takich przypadków.
Czy banki manipulują WIBOR-em?
Możliwość manipulowania WIBOR-em jest przede wszystkim przedmiotem analiz teoretycznych i debat prawnych dotyczących konstrukcji wskaźnika oraz sposobu jego ustalania. Z jednej strony wskazuje się na potencjalne obszary ryzyka wynikające z udziału banków w procesie przekazywania danych, z drugiej podkreśla się istnienie wielostopniowych mechanizmów kontroli i nadzoru.
W efekcie dyskusja na ten temat koncentruje się nie tyle na potwierdzonych przypadkach nadużyć, ile na ocenie, czy obecny model ustalania WIBOR-u w wystarczający sposób minimalizuje ryzyko nieprawidłowości.